Hoeveel hydroxyapatiet is nodig in tandpasta om effectief te zijn?

Wie op zoek gaat naar een fluoridevrije tandpasta met nano-hydroxyapatiet, komt al snel bij de vraag uit: hoeveel moet erin zitten om echt iets te doen?

Sommige tandpasta's bevatten 0,5% hydroxyapatiet, andere 5%, 10% of zelfs meer. Dan lijkt de conclusie eenvoudig: meer moet beter zijn.

Zo werkt het alleen niet.

Bij hydroxyapatiet spelen namelijk meerdere dingen mee. Niet alleen de hoeveelheid, maar ook de grootte en vorm van de deeltjes en de manier waarop ze zich aan het tandoppervlak hechten. Onderzoek laat bovendien zien dat verschillende formuleringen met een vergelijkbare hoeveelheid nano-hydroxyapatiet niet automatisch dezelfde resultaten geven.

Daarom is het interessanter om te kijken naar de kwaliteit van het hydroxyapatiet en de totale formulering, in plaats van alleen naar het hoogste percentage op het etiket.

Hoeveel hydroxyapatiet zit er in effectieve tandpasta?

Er bestaat op dit moment geen eenvoudig percentage waarvan je kunt zeggen: onder dit getal werkt hydroxyapatiet niet en daarboven wel.

Er zijn wel onderzoeken met verschillende concentraties.

Een bekend onderzoek naar hydroxyapatiet en fluoride gebruikte bijvoorbeeld een tandpasta met 10% hydroxyapatiet. In dat onderzoek werd de remineralisatie van beginnende cariës vergeleken met een tandpasta met 500 ppm fluoride. De twee tandpasta's lieten geen statistisch significant verschil zien in remineralisatie en vermindering van de laesiediepte.

Maar dat betekent niet dat 10% de minimale hoeveelheid is die nodig is.

Er zijn daarnaast onderzoeken waarin veel lagere hoeveelheden zijn gebruikt.

Een relevant onderzoek bevatte de gebruikte tandpasta 6,5% van het ingrediënt nanoXIM CarePaste, wat volgens honderzoek overeenkwam met ongeveer 1% nano-hydroxyapatiet. Die tandpasta liet een significante toename van calcium en fosfor na remineralisatie zien. Opvallend was bovendien dat deze formule beter presteerde dan een experimentele pasta die eveneens 1% nano-hydroxyapatiet bevatte.

Dat laatste is belangrijk.

1% hydroxyapatiet in de ene tandpasta is dus niet per definitie hetzelfde als 1% in een andere tandpasta.

Wat betekent 1% hydroxyapatiet eigenlijk?

Als een tandpasta 1% hydroxyapatiet bevat en het percentage is uitgedrukt op gewichtsbasis, betekent dit ongeveer 1 gram hydroxyapatiet per 100 gram tandpasta.

Het percentage vertelt alleen hoeveel hydroxyapatiet aanwezig is. Het vertelt nog niet hoe groot de deeltjes zijn, welke vorm ze hebben of hoe goed ze aan het tandoppervlak kunnen hechten.

En juist dat laatste is interessant.

Wat is het verschil tussen hydroxyapatiet en nano-hydroxyapatiet?

Hydroxyapatiet is een mineraal dat van nature een belangrijk onderdeel van tandglazuur vormt. In tandpasta kan hydroxyapatiet worden toegevoegd in verschillende vormen en groottes.

Bij nano-hydroxyapatiet gaat het om zeer kleine deeltjes.

De natuurlijke apatietkristallen in glazuur bevinden zich zelf op nanoschaal. 

Dat betekent niet dat elk nanodeeltje automatisch beter werkt. Wel kunnen de kleinere deeltjes ervoor zorgen dat de deeltjes beter aansluiten bij het oppervlak en de kleine onregelmatigheden in beschadigd glazuur.

Een studie naar de hechting van hydroxyapatiet aan glazuur vond dat kleinere deeltjes over het algemeen gunstiger waren voor de hechting. De onderzoekers noemen naast deeltjesgrootte ook de concentratie en de formulering als factoren die invloed kunnen hebben op de werking.

Grote stenen of fijn zand?

Een eenvoudige vergelijking is die van een grote steen en fijn zand.

Stel dat je een tafel wilt bedekken.

Met één grote steen heb je misschien behoorlijk wat gewicht, maar je bedekt maar een klein oppervlak. Met dezelfde gewicht aan materiaal in veel kleinere korrels kun je veel meer contactpunten met het oppervlak creëren.

Zo kun je ook naar hydroxyapatiet (steen) en nano hydroxyapatiet (zand) kijken.

Een grotere hoeveelheid hydroxyapatiet is dus niet automatisch efficiënter wanneer de deeltjes minder goed contact maken met het tandoppervlak.

De vergelijking is natuurlijk niet letterlijk: hydroxyapatietdeeltjes gedragen zich niet precies als zand. Maar ze helpt wel om te begrijpen waarom de hoeveelheid én de deeltjesgrootte relevant zijn.

Waarom de vorm van nano-hydroxyapatiet ertoe doet

Bij nano-hydroxyapatiet gaat het niet alleen om de hoeveelheid en de grootte van de deeltjes. Ook de vorm is belangrijk.

Hydroxyapatiet kan in verschillende vormen voorkomen. Voor gebruik in tandpasta maakt dat verschil, omdat niet iedere vorm dezelfde veiligheidseigenschappen heeft.

Staafvormig versus naaldvormig nano-hydroxyapatiet

De Europese Scientific Committee on Consumer Safety (SCCS) heeft specifiek gekeken naar de veiligheid van nano-hydroxyapatiet in mondverzorgingsproducten. Daarbij wordt onderscheid gemaakt tussen staafvormige en naaldvormige deeltjes.

Voor staafvormig nano-hydroxyapatiet heeft de SCCS in 2025 geconcludeerd dat het veilig kan worden gebruikt in tandpasta, mits het materiaal aan specifieke eigenschappen voldoet. Het gaat onder meer om niet-gecoate, niet-oppervlaktegemodificeerde deeltjes met een maximale lengte van ongeveer 122 nm en een overwegend lage aspect ratio.

Voor naaldvormige nano-hydroxyapatiet geldt die veiligheidsbeoordeling niet. De SCCS geeft juist aan dat deze vorm vanwege mogelijke toxicologische zorgen niet onder de positieve veiligheidsconclusie valt.

Dat onderscheid is relevant. Het woord nano zegt namelijk alleen iets over de grootte van een materiaal, niet over de vorm ervan. Twee nano-hydroxyapatietdeeltjes kunnen dus allebei nanoschaal zijn, maar toch verschillende eigenschappen hebben.

Voor een tandpasta is het daarom niet voldoende om alleen te kijken naar “nano-hydroxyapatiet” op het etiket. Ook de eigenschappen van de gebruikte grondstof zijn van belang.

Hoe groot moeten de nano hydroxyapatiet deeltjes zijn

In de studie naar HAP-hechting aan glazuur lag de meest voorkomende deeltjesklasse rond 100 tot 180 nm. De deeltjes die na toepassing aan het glazuur bleven zitten, lagen eveneens vaak rond die grootte. 

 

Dus: hoeveel nano hydroxyapatiet heb je nodig?

Een eerlijk antwoord is:

Er is geen universeel minimumpercentage nano-hydroxyapatiet dat op zichzelf bepaalt of een tandpasta effectief is.

Verschillende onderzoeken laten juist zien dat de formulering ertoe doet. Twee producten met ongeveer dezelfde hoeveelheid nano-hydroxyapatiet kunnen verschillende resultaten laten zien. En eerder bespraken we het effect van het formaat en de vorm van nano hydroxyapatiet.

Hoe beoordeel ik een tandpasta met hydroxyapatiet?

Kijk niet alleen naar het percentage. Een tandpasta met 10% van een groot, slecht hechtend materiaal is niet automatisch een betere keuze dan een goed geformuleerde tandpasta met een veel lagere hoeveelheid fijne deeltjes.

Een nuttige vergelijking is daarom:

De onderzoeken laten dus vooral zien dat het totaalplaatje telt.

De formulering van ReBloom Care fluoridevrij

Dan komen we bij de vraag die je waarschijnlijk hebt wanneer je het etiket van ReBloom Care bekijkt: hoe zit het met de hoeveelheid en de eigenschappen van het nano-hydroxyapatiet in deze tandpasta?

ReBloom Care bevat 1,05% nano-hydroxyapatiet, met deeltjes van ongeveer 100 nm. Het gaat om niet-gecoate, niet-oppervlaktegemodificeerde, staafvormige deeltjes. Daarmee zijn niet alleen de hoeveelheid, maar ook de vorm en de afmetingen van het gebruikte hydroxyapatiet duidelijk gespecificeerd.

Daarnaast bestaat de formule voor 98,1% uit natuurlijke ingrediënten en bevat deze geen SLS, microplastics, titaniumdioxide, parabenen of sulfaten.

Dat laat meteen zien waarom het bij een fluoridevrije tandpasta niet genoeg is om alleen naar het percentage hydroxyapatiet te kijken. De hoeveelheid, deeltjesgrootte, vorm én de rest van de formule spelen allemaal een rol.

 

Waar let je dus op bij een fluoridevrije tandpasta?

Als je bewust kiest voor een fluoridevrije tandpasta, is het verleidelijk om vooral te kijken naar één getal: het percentage hydroxyapatiet. Maar zoals we hierboven hebben gezien, vertelt dat getal niet het hele verhaal. Het is ook daarom dat veel merken het percentage niet zo specifiek benoemen op de verpakking.

Bij het vergelijken van een tandpasta met nano-hydroxyapatiet kun je daarom op de volgende punten letten:

1. Welk type hydroxyapatiet wordt gebruikt?
   Nano-hydroxyapatiet bestaat uit veel kleinere deeltjes en kan daardoor op een andere manier contact maken met het tandoppervlak dan grotere hydroxyapatietdeeltjes.
2. Hoe groot zijn de deeltjes?
   Onderzoek naar de hechting van hydroxyapatiet aan glazuur laat zien dat deeltjes in de orde van ongeveer 100 tot 180 nm relevant zijn. De grootte van de deeltjes is dus een belangrijk onderdeel van de formulering.
3. Welke vorm hebben de deeltjes?
   Kijk bijvoorbeeld of het gaat om staafvormige, niet-gecoate en niet-oppervlaktegemodificeerde deeltjes. Voor specifieke staafvormige nano-hydroxyapatietdeeltjes heeft de Europese SCCS een veiligheidsbeoordeling uitgevoerd.
4. Hoeveel hydroxyapatiet bevat de formule?
   Een hoger percentage betekent niet automatisch een betere tandpasta. Onderzoek laat zien dat ook formuleringen met ongeveer 1% nano-hydroxyapatiet remineraliserende effecten kunnen laten zien. Het is daarom belangrijk om het percentage altijd samen met de andere eigenschappen van het hydroxyapatiet en de formule te bekijken.
5. Hoe ziet de rest van de formulering eruit?
   Nano-hydroxyapatiet staat niet op zichzelf. Als je bewust kiest voor een fluoridevrije tandpasta, kun je ook kijken naar de overige ingrediënten. Denk bijvoorbeeld aan de aanwezigheid van SLS, titaniumdioxide, synthetische polymeren en microplastics.

 

Geschreven door Jeanette Smiemans