Microplastics in tandpasta: waarom zitten ze erin en wat betekent dat?
Steeds meer mensen letten op wat er in hun verzorgingsproducten zit. Niet alleen vanwege duurzaamheid, maar ook omdat ze willen begrijpen welke ingrediënten dagelijks in contact komen met hun lichaam. Tandpasta is daar een goed voorbeeld van. Je gebruikt het meestal twee keer per dag en een kleine hoeveelheid blijft altijd achter in je mond.
Daardoor ontstaat een logische vraag: zitten er eigenlijk microplastics in tandpasta? En als dat zo is, is dat dan een probleem?
Het korte antwoord is dat sommige tandpasta's nog steeds synthetische polymeren bevatten. Of die ook als microplastics worden beschouwd, hangt af van de exacte stof en de definitie die wordt gebruikt. In dit artikel leggen we uit hoe dat zit.
Wat zijn microplastics?
Microplastics zijn kleine kunststofdeeltjes die kleiner zijn dan vijf millimeter. Ze ontstaan op twee manieren:
- Primaire microplastics: kleine kunststofdeeltjes die bewust worden geproduceerd voor gebruik in producten.
- Secundaire microplastics: deeltjes die ontstaan doordat grotere stukken plastic langzaam afbreken.
In cosmetica werden vroeger vooral kleine plastic korrels gebruikt als schuurmiddel. Inmiddels zijn deze in Europa grotendeels verdwenen uit producten die worden afgespoeld.
Zijn synthetische polymeren hetzelfde als microplastics?
Niet altijd.
Dit is een belangrijk onderscheid dat vaak voor verwarring zorgt.
Synthetische polymeren zijn kunstmatig gemaakte moleculen. Sommige polymeren lossen volledig op in water, andere vormen een gel en weer andere blijven als vaste kunststofdeeltjes aanwezig.
Alle microplastics zijn polymeren, maar niet alle polymeren zijn microplastics.
Bij tandpasta gaat de discussie tegenwoordig vaak over synthetische polymeren die worden gebruikt als bindmiddel, verdikkingsmiddel of stabilisator. Sommige daarvan vallen onder de Europese definitie van synthetische polymeermaterialen die onder nieuwe regelgeving komen te vallen, terwijl andere daarvan zijn uitgezonderd.
Waarom worden microplastics in tandpasta gebruikt?
In moderne tandpasta spelen synthetische polymeren meestal geen hoofdrol meer als schuurmiddel. Daarvoor worden tegenwoordig vooral minerale ingrediënten gebruikt, zoals silica of calciumcarbonaat.
Toch kunnen bepaalde polymeren nog worden toegevoegd omdat ze technische voordelen bieden.
Goedkoop schuurmiddel
Historisch werden kleine kunststofdeeltjes soms gebruikt als mild schuurmiddel om aanslag van tanden te verwijderen. Ze waren goedkoop te produceren en hadden een vrij constante korrelgrootte.
Door veranderende regelgeving en maatschappelijke aandacht is dit gebruik in Europa sterk afgenomen.
Andere redenen waarom fabrikanten polymeren gebruiken zijn:
- zorgen voor een stabiele structuur;
- voorkomen dat ingrediënten uit elkaar zakken;
- de tandpasta soepel uit de tube laten komen;
- bijdragen aan een glad mondgevoel.
Dat betekent dus niet automatisch dat elk synthetisch polymeer een microplastic is.
Zijn microplastics schadelijk voor je gebit?
Voor het gebit zelf is op dit moment geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat microplastics in tandpasta direct schade veroorzaken.
De reinigende werking van tandpasta wordt vooral bepaald door:
- de gebruikte schuurstoffen;
- de grootte van de schurende deeltjes;
- de hardheid van het materiaal;
- de manier waarop iemand poetst.
Daarom kan een tandpasta zonder microplastics nog steeds te schurend zijn, terwijl een tandpasta met synthetische polymeren juist een lage schuurwaarde heeft.
Met andere woorden: de aanwezigheid van microplastics zegt op zichzelf weinig over hoe veilig of effectief een tandpasta voor het glazuur is.
Kunnen microplastics uit tandpasta in je lichaam terechtkomen?
Via het mondslijmvlies
Tijdens het tandenpoetsen staat tandpasta enkele minuten in contact met het mondslijmvlies.
Er wordt onderzocht of zeer kleine kunststofdeeltjes of bepaalde polymeren via het mondslijmvlies kunnen worden opgenomen.
Via het doorslikken van kleine hoeveelheden
Vrijwel iedereen slikt tijdens het poetsen een kleine hoeveelheid tandpasta door. Bij jonge kinderen gebeurt dit vaker dan bij volwassenen.
Wanneer een tandpasta vaste kunststofdeeltjes bevat, kunnen deze daardoor ook worden ingeslikt. Over de mogelijke langetermijneffecten daarvan bestaat veel wetenschappelijke onzekerheid.
Juist omdat die kennis nog in ontwikkeling is, kiezen sommige consumenten ervoor om producten zonder microplastics of synthetische polymeren te gebruiken.
Wat zegt de Europese regelgeving?
Europa heeft de afgelopen jaren de regels rondom opzettelijk toegevoegde microplastics aangescherpt.
Sinds 2023 geldt een nieuwe Europese beperking voor het opzettelijk toevoegen van bepaalde synthetische polymeerdeeltjes aan producten. Voor verschillende productgroepen gelden overgangstermijnen, omdat fabrikanten tijd nodig hebben om recepten aan te passen.
Voor tandpasta betekent dit dat de regelgeving stap voor stap verandert. Sommige ingrediënten verdwijnen geleidelijk uit nieuwe formules, terwijl andere polymeren buiten de regelgeving vallen of een uitzondering hebben.
De Europese regels richten zich vooral op het verminderen van de uitstoot van microplastics naar het milieu.
Vergelijking: microplastics versus minerale schuurmiddelen
| Microplastics | Minerale schuurmiddelen |
|---|---|
| Kunststofdeeltjes | Natuurlijk of mineraal materiaal |
| Werden vroeger soms gebruikt als schuurmiddel | Tegenwoordig de standaard in veel tandpasta's |
| Afbreekbaarheid is beperkt | Afkomstig uit minerale grondstoffen |
| Staan onder strengere Europese regelgeving | Vallen niet onder de microplasticbeperking |
Hoe herken je microplastics op een ingrediëntenlijst?
Een ingrediëntenlijst lezen is niet altijd eenvoudig. Niet ieder synthetisch ingrediënt is een microplastic.
Toch zijn er ingrediënten die extra aandacht verdienen.
Ingrediënten die je kunt tegenkomen
Voorbeelden van synthetische polymeren zijn:
- Polyethylene (PE)
- Polypropylene (PP)
- Nylon-12
- Acrylates Copolymer
- Carbomer
- Polyquaternium-varianten
Belangrijk daarbij is dat niet al deze stoffen automatisch onder de definitie van microplastics vallen. Sommige zijn volledig oplosbaar, andere vormen een gel en weer andere bestaan uit vaste kunststofdeeltjes.
Wie een tandpasta zonder synthetische polymeren zoekt, doet er goed aan om de volledige ingrediëntenlijst te bekijken in plaats van af te gaan op één marketingclaim.
Gebruik de app van de Pastic Soup Foundation om eenvoudig je product te scannen op aanwezige plastics.
Praktische checklist: hoe kies je een tandpasta zonder microplastics?
Als je bewust wilt kiezen, let dan op de volgende punten:
✔ Bekijk de volledige INCI-ingrediëntenlijst.
✔ Kies bij voorkeur tandpasta met minerale schuurmiddelen zoals silica of calciumcarbonaat.
✔ Controleer of het merk duidelijk communiceert over de gebruikte ingrediënten.
✔ Kijk niet alleen naar microplastics, maar ook naar andere eigenschappen die je belangrijk vindt, zoals verpakking, herkomst of natuurlijke ingrediënten.
De tandpasta's van ReBloom Care zijn microplastic en synthetische polymeren vrij.
Korte bronvermelding
De informatie in dit artikel is gebaseerd op onder meer:
- Europese Commissie (REACH-beperking voor opzettelijk toegevoegde microplastics)
- European Chemicals Agency (ECHA)
- Wetenschappelijke publicaties over microplastics in consumentenproducten en orale blootstelling